Cognitie

Klachten bij MS: vaak onzichtbaar, veel impact

MS zorgt niet alleen voor lichamelijke klachten, maar kan ook invloed hebben op het denken, onthouden en verwerken van informatie. Meer dan de helft van de mensen met MS krijgt te maken met cognitieve klachtenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden.. Dat kan zich bijvoorbeeld uiten in sneller afgeleid zijn, moeite hebben met plannen of een trager tempo bij het uitvoeren van dagelijkse taken. Klachten die niet direct zichtbaar zijn voor anderen, maar wel veel impact hebben op het leven van iemand met MS. Werk, studie, sociale contacten en gewone dagelijkse bezigheden vragen meer energie dan voorheen. Cognitieve problemenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. kunnen in elke fase van MS voorkomen, soms al kort na de diagnose. Ook voor naasten kan dit merkbaar zijn, omdat iemand sneller overbelast raakt of meer rust en structuur nodig heeft.

Aanpak van cognitieve klachten 

Of en zo ja welke cognitieve klachtenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. iemand ervaart verschilt per persoon. Deze klachten zijn niet altijd goed te verklaren aan de hand van actieve ontstekingen (laesiesMS-laesieEen ontstekingsplek in de hersenen en/of het ruggenmerg. Dit is een gebied aangedaan door MS, waar de myeline rondom de uitlopers van zenuwcellen is verdwenen of aangetast. Vaak is er een litteken ontstaan. Wanneer er in het gebied nog ontstekingsprocessen gaande zijn, spreekt men van een actieve MS-laesie.) op een MRIMRIMagnetic Resonance Imaging: een beeldvormingstechniek om de hersenen en het ruggenmerg in beeld te brengen. De scan laat zien op welke plaatsen er schade of ontstekingen zijn. MRI-scans worden gebruikt om de diagnose MS te stellen en het ziekteverloop te monitoren.-scan. Daarom is meer onderzoek nodig om te begrijpen waarom de ene persoon wel cognitieve problemenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. krijgt en de ander niet. Die kennis is belangrijk om klachten beter te kunnen behandelen of mogelijk te voorkomen. Bestaande ziekte-remmende medicatie heeft namelijk maar een beperkt effect op cognitieCognitieHet vermogen om informatie op te nemen, te verwerken en te gebruiken. Hieronder vallen bijvoorbeeld aandacht, geheugen, taal, plannen en concentratie.. 

Focus in het onderzoek

Onderzoek naar cognitieCognitieHet vermogen om informatie op te nemen, te verwerken en te gebruiken. Hieronder vallen bijvoorbeeld aandacht, geheugen, taal, plannen en concentratie. bij MS richt zich op drie belangrijke vragen:

• Hoe ontstaan cognitieve problemenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. bij mensen met MS?
• Hoe kunnen cognitieve problemenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. beter herkend en gemeten worden?
• Hoe kunnen cognitieve problemenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. verminderd worden?

Meer inzicht in de oorzaken van cognitieve klachtenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. én betere manieren om deze te meten, helpt onderzoekers om gerichter naar oplossingen te zoeken. Zo kan onderzoek bijdragen aan ondersteuning die mensen met MS helpt om actief mee te blijven doen in het dagelijks leven.

Wat we al weten

Cognitieve klachtenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. bij MS zijn niet altijd eenvoudig te herkennen of te verklaren. Wat op een MRIMRIMagnetic Resonance Imaging: een beeldvormingstechniek om de hersenen en het ruggenmerg in beeld te brengen. De scan laat zien op welke plaatsen er schade of ontstekingen zijn. MRI-scans worden gebruikt om de diagnose MS te stellen en het ziekteverloop te monitoren.-scan zichtbaar is, zegt namelijk niet altijd iets over de klachten die iemand ervaart. Mensen met laesiesMS-laesieEen ontstekingsplek in de hersenen en/of het ruggenmerg. Dit is een gebied aangedaan door MS, waar de myeline rondom de uitlopers van zenuwcellen is verdwenen of aangetast. Vaak is er een litteken ontstaan. Wanneer er in het gebied nog ontstekingsprocessen gaande zijn, spreekt men van een actieve MS-laesie. op een vergelijkbare plek kunnen toch heel verschillende cognitieve problemenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. hebben. Dat hangt onder meer af van welke cognitieve functie is aangedaan en hoe de communicatie tussen hersengebieden, ook wel hersennetwerken genoemd, wordt verstoord. Er is op dit moment geen behandeling die cognitieve problemenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. volledig kan verhelpen. 

Problemen ontstaan meestal door een combinatie van factoren. LaesiesMS-laesieEen ontstekingsplek in de hersenen en/of het ruggenmerg. Dit is een gebied aangedaan door MS, waar de myeline rondom de uitlopers van zenuwcellen is verdwenen of aangetast. Vaak is er een litteken ontstaan. Wanneer er in het gebied nog ontstekingsprocessen gaande zijn, spreekt men van een actieve MS-laesie. en myelineschade kunnen verbindingen tussen hersengebieden verstoren. Het verwerken van informatie kost hierdoor meer mentale inspanning en vermoeidheid kan sneller optreden. Ook factoren zoals stress, slaapgebrek, depressieve klachten of andere aandoeningen kunnen cognitieve klachten versterken. Andersom kunnen cognitieve problemenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. leiden tot frustratie, overbelasting en het gevoel minder grip te hebben op de dag. 

Hoe ontstaan cognitieve problemen? 

Om het ontstaan hiervan beter te begrijpen, brengen onderzoekers hersennetwerken in kaart. Dat doen zij met MRIMRIMagnetic Resonance Imaging: een beeldvormingstechniek om de hersenen en het ruggenmerg in beeld te brengen. De scan laat zien op welke plaatsen er schade of ontstekingen zijn. MRI-scans worden gebruikt om de diagnose MS te stellen en het ziekteverloop te monitoren.- en PET-scansPET-scanPositron Emissie Tomografie: een beeldvormingstechniek. Een PET-scan maakt kleurige afbeeldingen van hersenactiviteit. en door hersenweefsel te bestuderen. Zo wordt duidelijk wanneer schade aan myelineMyelineDe beschermende laag rond de uitlopers van zenuwcellen in het centrale zenuwstelsel. Myeline isoleert en voorziet de uitlopers van voedingsstoffen. De laag is cruciaal om signalen snel door te geven van zenuwcel naar zenuwcel. Bij MS raakt de myeline beschadigd., zenuwcellen en verbindingen bijdraagt aan cognitieve klachtenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden.. Door myelineschade kunnen verbindingen tussen hersengebieden minder goed werken of zelfs verbroken raken. Daardoor wordt informatie minder efficiënt verwerkt en kunnen mensen met MS sneller overprikkeld raken. De hersenen filteren relevante en niet-relevante prikkels dan minder goed. 

Onderzoekers gebruiken daarnaast testen en vragenlijsten om beter te begrijpen welke cognitieve klachtenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. iemand ervaart. Daarmee brengen zij functies in kaart zoals aandacht, geheugen, denksnelheid, plannen en schakelen tussen taken. Vragenlijsten laten zien hoe deze klachten doorwerken in het dagelijks leven, bijvoorbeeld bij concentratie, prikkelverwerking of mentale vermoeidheid. Door deze informatie te combineren met hersenmetingen ontstaat meer inzicht in de relatie tussen veranderingen in het brein en het dagelijks functioneren van mensen met MS. 

Onderzoekers brengen verstoringen in hersennetwerken in kaart om beter te voorspellen wie cognitieve klachtenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. ontwikkelt, hoe deze samenhangen met het ziekteverloop en wanneer ingrijpen mogelijk is.

Cognitie meten en problemen herkennen  

Er zijn verschillende neuropsychologische testen om cognitieCognitieHet vermogen om informatie op te nemen, te verwerken en te gebruiken. Hieronder vallen bijvoorbeeld aandacht, geheugen, taal, plannen en concentratie. te meten. Toch laten deze testen niet altijd zien welke problemen mensen met MS in het dagelijks leven ervaren. Iemand kan tijdens een test goed presteren, maar thuis of op het werk toch moeite hebben met concentreren, schakelen of meerdere dingen tegelijk doen. Daarom ontwikkelen onderzoekers nieuwe manieren om cognitieve klachtenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. beter te meten in situaties die meer lijken op het echte leven.  

Een voorbeeld is onderzoek waarbij mensen met MS tijdens een MRIMRIMagnetic Resonance Imaging: een beeldvormingstechniek om de hersenen en het ruggenmerg in beeld te brengen. De scan laat zien op welke plaatsen er schade of ontstekingen zijn. MRI-scans worden gebruikt om de diagnose MS te stellen en het ziekteverloop te monitoren.-scan een speciaal ontworpen film bekijken om aandacht en informatieverwerking te meten. Daarnaast worden klachten op meerdere momenten thuis gevolgd, zodat duidelijker wordt hoe cognitieCognitieHet vermogen om informatie op te nemen, te verwerken en te gebruiken. Hieronder vallen bijvoorbeeld aandacht, geheugen, taal, plannen en concentratie. gedurende de dag of week verandert. 

Door testen, vragenlijsten, dagelijkse metingen en biomarkersBiomarkersEen biologische voorspeller die iets zegt over de ziekte (aanwezigheid, vorm, activiteit) of het ziekteverloop. Het gaat om stoffen die (meestal) makkelijk meetbaar zijn, bijvoorbeeld in het bloed of hersenvloeistof. te combineren, willen onderzoekers cognitieve problemenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. bij MS eerder en nauwkeuriger herkennen. 

Behandeling van cognitieve problemen 

Cognitieve klachtenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. bij MS zijn op dit moment niet volledig te herstellen. Wel kunnen behandelingen zoals cognitieve revalidatie en mindfulness helpen om beter met de klachten om te gaan. Daardoor kunnen mensen minder hinder ervaren in het dagelijks leven.  

Daarnaast bestuderen wetenschappers hoe behandelingen persoonlijker kunnen worden gemaakt. Door biologische metingen te combineren met ervaringen uit het dagelijks leven, willen zij beter begrijpen waardoor cognitieve klachtenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. ontstaan en welke ondersteuning het beste past bij iemands situatie. 

Onderzoekers zoeken naar gerichte ondersteuning en behandelingen die cognitieve klachtenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden. verminderen en het dagelijks functioneren van mensen met MS verbeteren. 

Het belang van verder onderzoek 

Verder onderzoek naar cognitieCognitieHet vermogen om informatie op te nemen, te verwerken en te gebruiken. Hieronder vallen bijvoorbeeld aandacht, geheugen, taal, plannen en concentratie. bij MS is nodig om beter te begrijpen wat er in de hersenen gebeurt en hoe dit doorwerkt in het dagelijks leven. Door hersenmetingen, biomarkersBiomarkersEen biologische voorspeller die iets zegt over de ziekte (aanwezigheid, vorm, activiteit) of het ziekteverloop. Het gaat om stoffen die (meestal) makkelijk meetbaar zijn, bijvoorbeeld in het bloed of hersenvloeistof. in het bloed, cognitieve testen en ervaringen van mensen met MS te combineren, ontstaat een completer beeld van cognitieve klachtenCognitieve klachtenKlachten over het denkvermogen of het verwerken van informatie. Voorbeelden zijn moeite met concentreren, onthouden, plannen of woorden vinden.. Die kennis helpt om problemen eerder te herkennen, beter te volgen en gerichter ondersteuning te bieden. Zo draagt onderzoek bij aan meer grip, zelfstandigheid en kwaliteit van leven voor mensen met MS.