Terugblik MS‑onderzoeksdagen 2026: er gaat niets boven Groningen

Het centrale thema van de bijeenkomst was myelineMyelineDe beschermende laag rond de uitlopers van zenuwcellen in het centrale zenuwstelsel. Myeline isoleert en voorziet de uitlopers van voedingsstoffen. De laag is cruciaal om signalen snel door te geven van zenuwcel naar zenuwcel. Bij MS raakt de myeline beschadigd., hoe myelineschade bij MS ontstaat én hoe die schade mogelijk hersteld kan worden. Bij myelineherstel zijn zenuwcellen, myelinevormende cellen, microgliaMicrogliacellenEen bepaald type hersencellen. Ze worden ook wel de afweercellen van de hersenen genoemd. en andere hersencellen betrokken die met elkaar samenwerken.  

Raakt één onderdeel van dit samenspel verstoord, dan kan het herstel stilstaan en kunnen ontstekingen actief blijven. Dat maakt essentieel onderzoek naar myelineherstel onmisbaar. De onderzoeksdagen lieten zien dat wetenschappers uit binnen- en buitenland zoeken naar nieuwe behandelmogelijkheden die myelineherstel kunnen helpen. 

Celtherapie als behandeloptie voor MS? 

Keynote spreker dr. Tom van Meerten trapte de onderzoeksdagen af met een overzicht van de snelle ontwikkelingen rond CAR-T-celtherapieCAR-T celtherapieEen persoonlijke behandeling waarbij iemands eigen T-cellen (bepaald type afweercellen) genetisch worden aangepast om schadelijke lichaamseigen cellen gericht op te sporen en te vernietigen.. Bij deze gepersonaliseerde behandeling worden T-cellen (een type afweercellen) van een patiënt in het laboratorium aangepast en vervolgens teruggeplaatst in het lichaam.  

Omdat bij MS het afweersysteem overactief is en myelineMyelineDe beschermende laag rond de uitlopers van zenuwcellen in het centrale zenuwstelsel. Myeline isoleert en voorziet de uitlopers van voedingsstoffen. De laag is cruciaal om signalen snel door te geven van zenuwcel naar zenuwcel. Bij MS raakt de myeline beschadigd. aanvalt, zou deze therapie de afweerreactie mogelijk gerichter kunnen aanpakken dan de huidige behandelingen.   

CAR-TCAR-T celtherapieEen persoonlijke behandeling waarbij iemands eigen T-cellen (bepaald type afweercellen) genetisch worden aangepast om schadelijke lichaamseigen cellen gericht op te sporen en te vernietigen. wordt succesvol gebruikt bij bepaalde vormen van lymfekanker en onderzocht voor verschillende andere aandoeningen. Daardoor groeit ook de belangstelling voor CAR-TCAR-T celtherapieEen persoonlijke behandeling waarbij iemands eigen T-cellen (bepaald type afweercellen) genetisch worden aangepast om schadelijke lichaamseigen cellen gericht op te sporen en te vernietigen. bij auto-immuunziekten, waaronder MS. Er zijn belangrijke nog vragen: Is de behandeling voor MS geschikt en zo ja voor welke mensen met MS? Kan één behandeling ziekteactiviteit langdurig stoppen? En hoe veilig is behandeling op langetermijn?  

Hoewel de eerste resultaten hoopgevend zijn, zijn er nog veel uitdagingen voordat een behandeling toegelaten en beschikbaar is voor patiënten. De eerste internationale stappen zijn dus gezet, maar zorgvuldig onderzoek moet uitwijzen welke plaats CAR-TCAR-T celtherapieEen persoonlijke behandeling waarbij iemands eigen T-cellen (bepaald type afweercellen) genetisch worden aangepast om schadelijke lichaamseigen cellen gericht op te sporen en te vernietigen. uiteindelijk kan krijgen binnen de behandeling van MS. 

Inzicht in smeulende laesies 

Een onderwerp waar meerdere onderzoekers zich mee bezighouden zijn de broad rim lesions: MS-laesiesMS-laesieEen ontstekingsplek in de hersenen en/of het ruggenmerg. Dit is een gebied aangedaan door MS, waar de myeline rondom de uitlopers van zenuwcellen is verdwenen of aangetast. Vaak is er een litteken ontstaan. Wanneer er in het gebied nog ontstekingsprocessen gaande zijn, spreekt men van een actieve MS-laesie. met een brede rand van geactiveerde afweercellen. Deze laesiesMS-laesieEen ontstekingsplek in de hersenen en/of het ruggenmerg. Dit is een gebied aangedaan door MS, waar de myeline rondom de uitlopers van zenuwcellen is verdwenen of aangetast. Vaak is er een litteken ontstaan. Wanneer er in het gebied nog ontstekingsprocessen gaande zijn, spreekt men van een actieve MS-laesie. zijn zichtbaar op de MRIMRIMagnetic Resonance Imaging: een beeldvormingstechniek om de hersenen en het ruggenmerg in beeld te brengen. De scan laat zien op welke plaatsen er schade of ontstekingen zijn. MRI-scans worden gebruikt om de diagnose MS te stellen en het ziekteverloop te monitoren. en kunnen een ernstiger ziekteverloop voorspellen.  

Maar deze laesiesMS-laesieEen ontstekingsplek in de hersenen en/of het ruggenmerg. Dit is een gebied aangedaan door MS, waar de myeline rondom de uitlopers van zenuwcellen is verdwenen of aangetast. Vaak is er een litteken ontstaan. Wanneer er in het gebied nog ontstekingsprocessen gaande zijn, spreekt men van een actieve MS-laesie. vertellen onderzoekers niet alleen iets over het ziekteverloop. Ze geven ook belangrijke aanwijzingen over hoe MS ontwikkelt. In één persoon kunnen MS-laesiesMS-laesieEen ontstekingsplek in de hersenen en/of het ruggenmerg. Dit is een gebied aangedaan door MS, waar de myeline rondom de uitlopers van zenuwcellen is verdwenen of aangetast. Vaak is er een litteken ontstaan. Wanneer er in het gebied nog ontstekingsprocessen gaande zijn, spreekt men van een actieve MS-laesie. in verschillende stadia naast elkaar bestaan: sommige laesiesMS-laesieEen ontstekingsplek in de hersenen en/of het ruggenmerg. Dit is een gebied aangedaan door MS, waar de myeline rondom de uitlopers van zenuwcellen is verdwenen of aangetast. Vaak is er een litteken ontstaan. Wanneer er in het gebied nog ontstekingsprocessen gaande zijn, spreekt men van een actieve MS-laesie. zijn net ontstaan, andere zijn herstellend en weer andere blijven lijken chronisch actief. De rand van zo’n chronisch actieve laesieMS-laesieEen ontstekingsplek in de hersenen en/of het ruggenmerg. Dit is een gebied aangedaan door MS, waar de myeline rondom de uitlopers van zenuwcellen is verdwenen of aangetast. Vaak is er een litteken ontstaan. Wanneer er in het gebied nog ontstekingsprocessen gaande zijn, spreekt men van een actieve MS-laesie. lijkt een scheidslijn tussen schade en herstel. Door de cellen en signalen op die plek te onderzoeken, kunnen wetenschappers beter te begrijpen wanneer schade blijft smeulen. 

Overbelasting van microglia 

Onderzoekers krijgen ook steeds meer inzicht in de rol van microgliaMicrogliacellenEen bepaald type hersencellen. Ze worden ook wel de afweercellen van de hersenen genoemd.. Deze kleine hersencellen zijn belangrijk voor het verwerken van vetachtige stoffen, zoals myelineMyelineDe beschermende laag rond de uitlopers van zenuwcellen in het centrale zenuwstelsel. Myeline isoleert en voorziet de uitlopers van voedingsstoffen. De laag is cruciaal om signalen snel door te geven van zenuwcel naar zenuwcel. Bij MS raakt de myeline beschadigd., dat voor 70% uit vetten bestaat. MicrogliaMicrogliacellenEen bepaald type hersencellen. Ze worden ook wel de afweercellen van de hersenen genoemd. ruimen restanten van beschadigd myelineMyelineDe beschermende laag rond de uitlopers van zenuwcellen in het centrale zenuwstelsel. Myeline isoleert en voorziet de uitlopers van voedingsstoffen. De laag is cruciaal om signalen snel door te geven van zenuwcel naar zenuwcel. Bij MS raakt de myeline beschadigd. op en zijn onmisbaar voor herstel. Maar bij MS kan de hoeveelheid beschadigd myelineMyelineDe beschermende laag rond de uitlopers van zenuwcellen in het centrale zenuwstelsel. Myeline isoleert en voorziet de uitlopers van voedingsstoffen. De laag is cruciaal om signalen snel door te geven van zenuwcel naar zenuwcel. Bij MS raakt de myeline beschadigd. zo groot zijn dat de microgliaMicrogliacellenEen bepaald type hersencellen. Ze worden ook wel de afweercellen van de hersenen genoemd. overbelast raken. Ze vullen zich dan met vetachtige myelineresten en krijgen een schuimachtig uiterlijk, ook wel ‘foamy microgliaMicrogliacellenEen bepaald type hersencellen. Ze worden ook wel de afweercellen van de hersenen genoemd.’ genoemd. Daardoor verloopt het herstel van myelineMyelineDe beschermende laag rond de uitlopers van zenuwcellen in het centrale zenuwstelsel. Myeline isoleert en voorziet de uitlopers van voedingsstoffen. De laag is cruciaal om signalen snel door te geven van zenuwcel naar zenuwcel. Bij MS raakt de myeline beschadigd. minder goed.  

Timing is alles 

Keynote spreker prof. Mikael Simons (University of Munich) ging in op de complexiteit van processen die na de afbraak van myelineMyelineDe beschermende laag rond de uitlopers van zenuwcellen in het centrale zenuwstelsel. Myeline isoleert en voorziet de uitlopers van voedingsstoffen. De laag is cruciaal om signalen snel door te geven van zenuwcel naar zenuwcel. Bij MS raakt de myeline beschadigd. actief zijn. Die kunnen allemaal effect hebben op de aanhoudende afweerreactie, ontstekingsstoffen, signalen tussen cellen, druk op cellen en het achterblijven myelineresten. Zijn presentatie toonde dat herstel nauwkeurig op al die factoren moet ingrijpen. 

Prof. Thóra Káradóttir (University of Cambridge) benadrukte daarnaast dat timing van myelineherstel bepalend is. Tijdens de ontwikkeling van het menselijk brein zijn er verschillende fases waarin veel myelineMyelineDe beschermende laag rond de uitlopers van zenuwcellen in het centrale zenuwstelsel. Myeline isoleert en voorziet de uitlopers van voedingsstoffen. De laag is cruciaal om signalen snel door te geven van zenuwcel naar zenuwcel. Bij MS raakt de myeline beschadigd. wordt aangemaakt, waaronder in de vroege kinderjaren en tijdens de puberteit. Daarna neemt de natuurlijke aanmaak van myelineMyelineDe beschermende laag rond de uitlopers van zenuwcellen in het centrale zenuwstelsel. Myeline isoleert en voorziet de uitlopers van voedingsstoffen. De laag is cruciaal om signalen snel door te geven van zenuwcel naar zenuwcel. Bij MS raakt de myeline beschadigd. geleidelijk af. Zulke kwetsbare periodes in de hersenontwikkeling kunnen helpen verklaren waarom blootstelling aan schadelijke factoren op jonge leeftijd bij MS van invloed heeft.

Slaap is cruciaal voor hersengezondheid 

Naast inzichten in wat er bij MS in het lichaam gebeurt, kijken onderzoekers ook naar het alledaagse functioneren van mensen met MS. Via processen als slaap en de biologische klok. Slaap is belangrijk voor het dagelijks functioneren van de hersenen. ’s Nachts wordt onder andere het brein schoongespoeld van schadelijke afvalstoffen. 

Slaapproblemen komen bij ongeveer 60 procent van de mensen met MS voor. Dat kan de biologische klok verstoren. Die ontregeling zorgt voor meer ontsteking in het lichaam, waardoor microgliaMicrogliacellenEen bepaald type hersencellen. Ze worden ook wel de afweercellen van de hersenen genoemd. (afweercellen van de hersenen) worden geactiveerd. Dit laat zien dat leefstijl, hersenfunctie en ontsteking nauw met elkaar samenhangen en slaap niet onderschat moet worden als onderdeel van behandeling en zorg voor mensen met MS. 

Wil je meer weten over de invloed van slaap op MS? Bezoek MS.nl voor meer informatie en tips. 

Jonge onderzoekers op het podium 

Ook dit jaar was er bij de MS‑onderzoeksdagen volop ruimte voor jonge onderzoekers. Posters, presentaties en prijs voor het beste proefschrift lieten zien hoeveel talent er binnen het MS-veld actief is. De beste poster en beste presentatie prijzen gingen naar Jasper Rip, Laura Bolkaerts en Amber Woudstra, die met nieuwe technieken de afweercellen en vetstofwisseling in cellen bij MS beter in kaart brengen.

De prijzen voor beste proefschriften gingen naar Laurens Bogers en Arianne Gravesteijn. Laurens onderzoek toont de complexe manier waarop EBVEpstein-Barr virusEen veelvoorkomend virus dat na besmetting in het lichaam aanwezig blijft. EBV infecteert afweercellen en wordt in verband gebracht met het ontstaan van MS., in combinatie met erfelijke aanleg, de afweerreactie bij MS ontspoort. Arianne beschreef in haar proefschrift de invloed van MS op het dagelijks leven: “Wandelen voelt voor mensen met MS eigenlijk zoals joggen voelt voor mensen zonder MS.” 

De MS‑onderzoeksdagen 2026 maakten duidelijk dat vooruitgang in MS‑onderzoek vraagt om meerdere perspectieven tegelijk. Nieuwe therapieën zoals CAR-TCAR-T celtherapieEen persoonlijke behandeling waarbij iemands eigen T-cellen (bepaald type afweercellen) genetisch worden aangepast om schadelijke lichaamseigen cellen gericht op te sporen en te vernietigen. bieden hoop, maar zijn voorlopig nog niet beschikbaar. Fundamenteel onderzoek naar myelineMyelineDe beschermende laag rond de uitlopers van zenuwcellen in het centrale zenuwstelsel. Myeline isoleert en voorziet de uitlopers van voedingsstoffen. De laag is cruciaal om signalen snel door te geven van zenuwcel naar zenuwcel. Bij MS raakt de myeline beschadigd., afweercellen, MS-laesiesMS-laesieEen ontstekingsplek in de hersenen en/of het ruggenmerg. Dit is een gebied aangedaan door MS, waar de myeline rondom de uitlopers van zenuwcellen is verdwenen of aangetast. Vaak is er een litteken ontstaan. Wanneer er in het gebied nog ontstekingsprocessen gaande zijn, spreekt men van een actieve MS-laesie. en processen als slaap helpt verklaren waarom MS zo complex is en bieden nieuwe aanknopingspunten om in te grijpen.